Thứ Năm, 7 tháng 4, 2011
Bí đỏ, Bí rợ, Bầu rợ - Cucurbita maxima Duch ex Lam., thuộc họ Bầu bí -Cucurbitaceae.
Mô tả: Cây thảo lớn mọc hằng năm, phân nhánh nhiều, bò dài; thân dài 4-5m, có 5 cạnh, có lông cứng, giòn, trắng; tua cuốn chia nhiều nhánh. Lá đơn, mọc so le, dài đến 20cm, có cuống dài; phiến lá hình tim chia 5 thuỳ cạn và tròn, có lông mềm. Cây có hoa cùng gốc, hoa màu vàng nghệ, mùi thơm thơm; tràng hình chuông; nhị 3 có bao phấn dính nhau thành một, khối dài tới 2cm. Quả rất to, hình cầu, dẹp hai bên, lõm ở giữa, có thể nặng tới 50kg; thịt vàng; hạt trắng hay vàng vàng, dẹp, hơi có mép, dài 20-29mm.[1]
Bộ phận dùng: Quả và hạt -Fructus et Semen Cucurbitae Maximae; thường gọi là Duẩn qua.[1]
Nơi sống và thu hái: Cây của miền nhiệt đới châu Mỹ, được trồng nhiều khắp nước ta, cho năng suất cao 100-120 tấn/ha. Trồng bằng hạt vào tháng 5. Ðào hố sâu khoảng 50cm, cách nhau 3m, bón phân lót, phủ đất mịn và có nhiều mùn lên trên. Mỗi hốc bỏ 2-3 hạt. Khi cây có 2-3 lá chính thức thì cắt ngọn. Muốn có quả to, người ta thường chỉ giữ 2 hay 3 quả mỗi gốc và cắt phần ngọn ở trên quả cuối cùng.[1]
Thành phần hoá học: Quả Bí đỏ chứa 88,3-87,2% nước, 1,40-1,33 protid, 0,5-0,43% lipid, 9,0-9,33% chất chiết xuất không có nitrogen, 0,8-0,70% chất màng, 0,8-1,01% tro. Thịt quả tươi chứa 2,81% đường tổng số mà 2,47% là đường giảm, 90,5mg N tổng số mà 38,6 N proteic và 51,9 N hoà tan. Quả chứa caroten và xauthophin còn có sắt, mangan, đồng kẽm, arsenic. Hạt chứa các globulin. Trong 100g protein có glycololle 0,57, alanine 1,92 valin 0,26, leucin 7,32, cystin 0,23, acid aspartic 3,30, acid glutamic 12,35, tyrosin 3,07, phenylalanin 3,32, arginin 14,33, lysin 1,99, histidin 2,63, ammoniac arachilic, acid stearic, acid palmitic, acid olcic, acid linolecic, chất không savon hoá 1%; còn có những hạt phytin. Người ta tách được một carboxylase oxalacetic và pyruvic. Ở Ấn Độ, người ta xác định có saponin, cucurbitin, lutecin. Hạt chứa nhựa có tính diệt giun nhưng không có glucosid.[1]
Công dụng, chỉ định và phối hợp: Hạt dùng trị giun, diệt sán xơ mít, lợi tiểu và bổ. Dầu dùng để bổ thần kinh; thịt quả dùng đắp trị bỏng, sưng viêm và nhọt [1]
Món ngon từ Bí đỏ
1. Bí đỏ chiên thịt [2]
Nguyên liệu (dành cho 4 người ăn):
- 200g nạc dăm
- 300g bí đỏ
- 1 thìa cà phê hạt nêm
- 1 thìa súp bột mì
- 20g bột giòn
- 20g bột xù
- Dầu để chiên, tiêu, hành tỏi băm, tương ớt.
Cách làm:
1. Nạc dăm băm nhuyễn, ướp với hành tỏi băm, hạt nêm và tiêu
2. Bí đỏ gọt vỏ, bào sợi. Trộn chung bí với thịt và bột mì, nắn thành từng viên tròn dẹt.
3. Lăn qua bột giòn pha sệt rồi đến bột xù
4. Bắc chảo dầu nóng, cho thịt viên vào chiên vàng, vớt ra để thấm dầu, dọn dùng kèm với tương ớt.
Mẹo nhỏ:
Bí đỏ có nhiều nhựa khi gọt dễ dính vào tay rất khó chịu. Để hạn chế, nên gọit bí dưới vòi nước. Món này chiên không nên để lửa lớn, thịt và bí sẽ bị khô không ngon. Vặn lửa vừa để thịt viên bên trong chín hẳn và thịt mềm hơn.
Nguồn:
[1] Tạp chí Cây thuốc quý
[2] http://www.xaluan.com
{ 0 comments... xem bên dưới hoặc Để lại một nhận xét }