Thứ Ba, 30 tháng 8, 2011
Cần tây còn gọi cần cạn (trồng đất), cần lá to, cần thơm, cần đáng, cần thuốc. Đông y gọi dược cần (cần làm thuốc), dương khổ thái. Tên khoa học Apium gaveolens.
- Cần ta còn gọi cần nước, cần lá nhỏ, cần cơm, cần canh. Tên khoa học Oenanthe stolonifera.
Từ xưa người Hy Lạp dùng cần tây làm thuốc lợi tiểu, người Ai Cập dùng cần tây chữa bệnh tim. Hyppocrate đã hướng dẫn dùng chữa rối loạn thần kinh.
Thành phần hóa học của cần có protid, đường, béo, các vitamin A, B, C, P, các chất khoáng Mg, Mn, Fe, Cu, Ca, P, K, Na... và glucozit, cumarin... Chất xơ trong rau cần gia tăng tính mẫn cảm của insulin làm hạ đường huyết,bảo vệ tuyến tụy, ngừa xơ cứng mạch, tinh dầu có tính kháng khuẩn, kích thích tiêu hóa. Cần tây được dùng “lọc” máu có mỡ máu cao, chữa tăng huyết áp, giảm béo, kích thích tuyến thượng thận, giải nhiệt, lợi tiểu, thông mật, chống hoại huyết (chảy máu), kháng khuẩn, lành vết thương, chữa thấp khớp kể cả thống phong (gút), sỏi tiết niệu, các bệnh phổi, viêm miệng họng. Dùng ngoài ngâm chân, chữa nứt nẻ, gội đầu sạch gầu.
Theo Đông y, cần vị ngọt đắng, the mát (có tài liệu nói lạnh), có công dụng dưỡng huyết mạch, lợi tỳ ích khí, thanh nhiệt, hạ hỏa, lợi đại tiểu tiện, tiểu đường, giảm ho và các triệu chứng quy về huyễn vựng (ngày nay thấy tương ứng chứng tăng huyết áp), khử phong thấp, vết máu bầm, tan hạch ở cổ...
Một số cách dùng cần tây để chữa bệnh
Chữa tăng huyết áp: Rau cần tây (RCT) cả cây 50g-60g sắc lấy nước uống hằng ngày (chia 3 lần) uống đến khi thấy huyết áp ổn định thì thôi.
Chữa phong thấp: RCT 1kg toàn cây, phơi khô mỗi lần dùng 150g sắc còn 3 bát còn 1 bát chia 3 lần uống trong ngày. Uống nóng. Trong khi dùng bài này không nên ăn thức ăn sống, lạnh (dưa chuột, giá).
Bí tiểu tiện: RCT 50g rửa sạch, vò nát, hãm trong ấm tích hoặc phích nước. Uống dần trong ngày cho ra mồ hôi và thông tiện. Kỵ trường hợp huyết áp thấp.
Chữa chứng khó tiêu, biếng ăn: RCT sống ăn hằng ngày khoảng 20-30g kèm thức ăn khác với cơm.
Chứng viêm miệng, họng: RCT tươi 40-50g rửa sạch giã nát, vắt lấy nước cốt súc miệng (thêm ít muối) viêm họng ngậm, hoặc nuốt dần.
Chứng da lở loét: Lá RCT 30g rửa sạch, giã kỹ, đắp lên vết lở loét. Khi vết thương đã khô, lấy nước cốt RCT thoa lên thường xuyên sẽ chóng lên da non, sẹo đẹp.
Chứng nội nhiệt, phục nhiệt trong máu (sau sốt viêm nhiệt, trẻ sau sởi, sau viêm phổi...) RCT giã nước cốt nấu sôi, uống nóng hoặc dùng rau cần ăn hằng ngày.
Chảy máu mũi, chân răng, đại tiểu tiện ra máu: RCT tươi, giã lấy nước uống. Hoặc RCT thêm củ sen, để giã lấy nước, đun sôi rồi uống. Trường hợp chảy máu nặng như nôn ra máu, ho ra máu... phải điều trị tích cực theo tây y, vẫn có thể dùng 2 bài trên hoặc ăn RCT tươi.
Tiểu đường (kèm bệnh tim mạch) RCT tươi 500g, giã vắt lấy nước uống ngày 2 lần liên tục nhiều ngày.
Tiểu đường (kèm mất ngủ) rễ rau cần tây 90g, toan táo nhân 10g. Nấu nước uống.
Mỡ trong máu cao, tăng huyết áp, RCT 500g, táo đen (bỏ hạt) 250g. Nấu chín, uống nước, ăn cái.
Món cần tỏi tây xào thịt bò rất quen thuộc nhưng phải hạn chế thịt bò. Nếu nấu lại có cả mỳ sợi, thì người tăng huyết áp không nên lạm dụng.
Chữa vàng da (dương hoàng): RCT 150g, dạ dày lợn 15g xào ăn. Ăn liên tục 7-10 ngày.
Chữa thận dương hư, tăng huyết áp: RCT 100g, củ năng 20g, đỗ trọng 10g, thịt bò tươi 200g, các vị thái nhỏ, canh gà 300ml. Phi thơm hành dầu, cho các vị vào đảo, rồi cho nước canh gà. Đun nhỏ lửa 25-30 phút. Chia 2-3 lần ăn trong ngày, ăn nóng.
Bổ thận hạ huyết áp: RCT 100g, dâu 100g, nấm hương 30g, thịt nạc heo 100g, gừng 5g, hành 10g, muối 5g, dầu 30g. Chảo nóng cho dầu, dầu nóng phi thơm gia vị rồi cho các vị còn lại cùng nước canh gà 300ml. Đun nhỏ lửa 25-30 phút chia 2-3 lần ăn trong ngày.
Bổ can thận, hạ huyết áp: Cần tây 200g, táo bỏ hạt 10g, đỗ trọng (bột) 15g, gừng 5g, hành 10g, muối 5g, dầu 30g. Nồi nóng đổ dầu phi thơm gia vị. Đổ 600ml nước đun sôi rồi bỏ cần, táo, đỗ trọng, nêm gia vị, đun thêm 20-30 phút.
Chữa tăng huyết áp: RCT 100g, cải 50g, gừng 5g, hành 10g, canh gà 300g. Nấu như trên.
Bổ can thận, hạ huyết áp: RCT 200g, mộc nhĩ 30g, đỗ trọng (bột) 10g, tỏi 15g, gừng 5g, gia vị, dầu vừa đủ. Rau cần tây bỏ sau cùng xào đến tái là được.
Chú ý: Rau cần có furocoumarin nếu để lâu quá 3 tuần trong tủ lạnh chất này sẽ tăng gấp 2,5 lần, nếu ăn sẽ bị độc. Do đó chỉ nên để rau cần tây trong tủ lạnh vài ngày đến 1 tuần để được an toàn trong sử dụng.
Món ngon từ cần ta
Làm đất
Rau cần tây rất dễ trồng, có thể sống trên nhiều loại đất (trừ đất phèn, quá mặn). Đất làm kỹ, tơi xốp, thiết kế mương liếp cân đối để chủ động tưới tiêu: mặt liếp rộng 1,2- 1,5m, cao 20 - 30cm; khi làm đất nên rải (70-100kg) vôi bột/1.000m2 để hạn chế nấm bệnh phát triển.
Gieo hạt
Nên chọn thời tiết mát mẻ để gieo hạt, gieo 1-1,2kg hạt/1.000m2. Trước khi gieo nên ngâm hạt trong nước ấm khoảng 15-20 giờ để hạt hút đủ nước, kích thích hạt nảy mầm, sau đó vớt ra, trộn với tro bếp rải đều trên mặt liếp (mùa nắng có thể gieo hạt khô trộn với tro bếp, đất bột). Gieo xong rải một ít Basudin 10H để trừ kiến, mối tha hạt, rồi phủ liếp bằng rơm rạ hay tro trấu, đất bột và tưới nước thật đẫm.
Bón phân
Tuỳ theo độ phì nhiêu của đất mà bón phân hợp lý: bón (1-1,5 tấn) phân hữu cơ + (15-20kg) ure + (15-20kg) DAP + 10kg super lân cho 1.000m2; có thể sử dụng các loại phân hỗn hợp có hàm lượng NPK tương ứng.
- Bón lót toàn bộ phân hữu cơ và 8kg super lân khi làm đất. Sau khi hạt nảy mầm, ngâm 2kg super lân còn lại tưới cho cây để phát triển bộ rễ.
- Bón thúc lượng DAP, ure chia làm 3 lần để bón vào ngày thứ 20, 30, 40 sau khi hạt mọc mầm bằng cách rải đều trên liếp rồi tưới nước. Khi bón phân cần chừa lại một ít ure để pha tưới dặm những nơi cây mọc yếu, lá xanh nhợt nhạt. Nếu dùng phân hỗn hợp NPK.
Chăm sóc
Là cây thân thảo, rau cần tây dễ bị dập nát, nếu gieo hạt phủ rơm rạ tươi, khi cây mọc phải dỡ bớt rơm rạ để cây phát triển, dùng vòi hoa sen lỗ nhỏ tưới nước để cây không bị giập nát và không làm đất bị váng; cần tỉa bớt nếu cây mọc quá dày.
Rau cần tây là cây ngắn ngày nên ít bị sâu bệnh phá hại, quá trình chăm sóc chỉ cần cung cấp đủ nước, song không quá ẩm hoặc ngập nước, nấm bệnh dễ phát triển làm chết cây. Nếu ruộng rau có sâu bệnh nên dùng thuốc trừ sâu vi sinh để phòng trừ.
Nên dừng phun thuốc, bón phân trước thu hoạch 7-10 ngày để tránh tồn đọng dư lượng thuốc, phân, không gây độc hại cho người tiêu dùng.
Chứng da lở loét: Lá RCT 30g rửa sạch, giã kỹ, đắp lên vết lở loét. Khi vết thương đã khô, lấy nước cốt RCT thoa lên thường xuyên sẽ chóng lên da non, sẹo đẹp.
Chứng nội nhiệt, phục nhiệt trong máu (sau sốt viêm nhiệt, trẻ sau sởi, sau viêm phổi...) RCT giã nước cốt nấu sôi, uống nóng hoặc dùng rau cần ăn hằng ngày.
Chảy máu mũi, chân răng, đại tiểu tiện ra máu: RCT tươi, giã lấy nước uống. Hoặc RCT thêm củ sen, để giã lấy nước, đun sôi rồi uống. Trường hợp chảy máu nặng như nôn ra máu, ho ra máu... phải điều trị tích cực theo tây y, vẫn có thể dùng 2 bài trên hoặc ăn RCT tươi.
Tiểu đường (kèm bệnh tim mạch) RCT tươi 500g, giã vắt lấy nước uống ngày 2 lần liên tục nhiều ngày.
Tiểu đường (kèm mất ngủ) rễ rau cần tây 90g, toan táo nhân 10g. Nấu nước uống.
Mỡ trong máu cao, tăng huyết áp, RCT 500g, táo đen (bỏ hạt) 250g. Nấu chín, uống nước, ăn cái.
Món cần tỏi tây xào thịt bò rất quen thuộc nhưng phải hạn chế thịt bò. Nếu nấu lại có cả mỳ sợi, thì người tăng huyết áp không nên lạm dụng.
Chữa vàng da (dương hoàng): RCT 150g, dạ dày lợn 15g xào ăn. Ăn liên tục 7-10 ngày.
Chữa thận dương hư, tăng huyết áp: RCT 100g, củ năng 20g, đỗ trọng 10g, thịt bò tươi 200g, các vị thái nhỏ, canh gà 300ml. Phi thơm hành dầu, cho các vị vào đảo, rồi cho nước canh gà. Đun nhỏ lửa 25-30 phút. Chia 2-3 lần ăn trong ngày, ăn nóng.
Bổ thận hạ huyết áp: RCT 100g, dâu 100g, nấm hương 30g, thịt nạc heo 100g, gừng 5g, hành 10g, muối 5g, dầu 30g. Chảo nóng cho dầu, dầu nóng phi thơm gia vị rồi cho các vị còn lại cùng nước canh gà 300ml. Đun nhỏ lửa 25-30 phút chia 2-3 lần ăn trong ngày.
Bổ can thận, hạ huyết áp: Cần tây 200g, táo bỏ hạt 10g, đỗ trọng (bột) 15g, gừng 5g, hành 10g, muối 5g, dầu 30g. Nồi nóng đổ dầu phi thơm gia vị. Đổ 600ml nước đun sôi rồi bỏ cần, táo, đỗ trọng, nêm gia vị, đun thêm 20-30 phút.
Chữa tăng huyết áp: RCT 100g, cải 50g, gừng 5g, hành 10g, canh gà 300g. Nấu như trên.
Bổ can thận, hạ huyết áp: RCT 200g, mộc nhĩ 30g, đỗ trọng (bột) 10g, tỏi 15g, gừng 5g, gia vị, dầu vừa đủ. Rau cần tây bỏ sau cùng xào đến tái là được.
Chú ý: Rau cần có furocoumarin nếu để lâu quá 3 tuần trong tủ lạnh chất này sẽ tăng gấp 2,5 lần, nếu ăn sẽ bị độc. Do đó chỉ nên để rau cần tây trong tủ lạnh vài ngày đến 1 tuần để được an toàn trong sử dụng.
Món ngon từ cần ta
Cháo rau cần [3]
Nguyên liệu: Rau cần 150g, gạo tẻ 100g, luợng vừa đủ muối ăn.
Cách làm: Rửa sạch rau cần, đun kỹ lấy nước. Sau đó dùng nước rau cần nấu gạo tẻ thành cháo, cho muối ăn vừa đủ.
Công hiệu: Những người bị nhiệt nóng gây đau đầu, hoa mắt chóng mặt ăn cháo rau cần thường xuyên có tác dụng dưỡng gan, giảm huyết áp.
Kỹ thuật trồng rau cần tây [2]
Làm đất
Rau cần tây rất dễ trồng, có thể sống trên nhiều loại đất (trừ đất phèn, quá mặn). Đất làm kỹ, tơi xốp, thiết kế mương liếp cân đối để chủ động tưới tiêu: mặt liếp rộng 1,2- 1,5m, cao 20 - 30cm; khi làm đất nên rải (70-100kg) vôi bột/1.000m2 để hạn chế nấm bệnh phát triển.
Gieo hạt
Nên chọn thời tiết mát mẻ để gieo hạt, gieo 1-1,2kg hạt/1.000m2. Trước khi gieo nên ngâm hạt trong nước ấm khoảng 15-20 giờ để hạt hút đủ nước, kích thích hạt nảy mầm, sau đó vớt ra, trộn với tro bếp rải đều trên mặt liếp (mùa nắng có thể gieo hạt khô trộn với tro bếp, đất bột). Gieo xong rải một ít Basudin 10H để trừ kiến, mối tha hạt, rồi phủ liếp bằng rơm rạ hay tro trấu, đất bột và tưới nước thật đẫm.
Bón phân
Tuỳ theo độ phì nhiêu của đất mà bón phân hợp lý: bón (1-1,5 tấn) phân hữu cơ + (15-20kg) ure + (15-20kg) DAP + 10kg super lân cho 1.000m2; có thể sử dụng các loại phân hỗn hợp có hàm lượng NPK tương ứng.
- Bón lót toàn bộ phân hữu cơ và 8kg super lân khi làm đất. Sau khi hạt nảy mầm, ngâm 2kg super lân còn lại tưới cho cây để phát triển bộ rễ.
- Bón thúc lượng DAP, ure chia làm 3 lần để bón vào ngày thứ 20, 30, 40 sau khi hạt mọc mầm bằng cách rải đều trên liếp rồi tưới nước. Khi bón phân cần chừa lại một ít ure để pha tưới dặm những nơi cây mọc yếu, lá xanh nhợt nhạt. Nếu dùng phân hỗn hợp NPK.
Chăm sóc
Là cây thân thảo, rau cần tây dễ bị dập nát, nếu gieo hạt phủ rơm rạ tươi, khi cây mọc phải dỡ bớt rơm rạ để cây phát triển, dùng vòi hoa sen lỗ nhỏ tưới nước để cây không bị giập nát và không làm đất bị váng; cần tỉa bớt nếu cây mọc quá dày.
Rau cần tây là cây ngắn ngày nên ít bị sâu bệnh phá hại, quá trình chăm sóc chỉ cần cung cấp đủ nước, song không quá ẩm hoặc ngập nước, nấm bệnh dễ phát triển làm chết cây. Nếu ruộng rau có sâu bệnh nên dùng thuốc trừ sâu vi sinh để phòng trừ.
Nên dừng phun thuốc, bón phân trước thu hoạch 7-10 ngày để tránh tồn đọng dư lượng thuốc, phân, không gây độc hại cho người tiêu dùng.
Nguồn:
[1] www.suckhoedoisong.vn
[2] www.chseeds.vn
[3] dantri.com.vn
[3] dantri.com.vn
{ 0 comments... xem bên dưới hoặc Để lại một nhận xét }